طراحی وب سایت

انتخاب رویکرد جهت دستیابی به سیستم یکپارچه اطلاعاتی سازمان
گفت و گو با سیدجعفر سیدی، رئیس هیئت مدیره و معاون فنی و پژوهشی شرکت تتا
دنیای کامپیوتر و ارتباطات
اجازه دهید بحث را با این سؤال مقدماتی آغاز کنیم که به نظر شما رویکردهای دستیابی به سیستم یکپارچه اطلاعاتی سازمان را چگونه می توان طبقه بندی کرد؟
ضمن تشکر از اینکه بحث را از نقطه خوبی آغاز فرمودید باید عرض کنم که در یک نگاه کلی می توان سیستم های یکپارچه اطلاعاتی سازمان را به دو گروه «نرم افزارهای کاربردی یکپارچه» integrated applications و «یکپارچه سازی نرم افزارها» integration of applications طبقه­بندی کرد. گروه اول که راهکارهای برنامه ریزی منابع سازمان (erp) و سیستم های یکپارچه و جامع (total systems)، که برخی آنها را با نام سیستم های mis نیز می شناسند، جزو این گروه محسوب می شوند و تمامی یا بخش عمده ای از فرآیندهای سازمان را دربرمی گیرند.
به گونه ای که فرآیندهای اصلی عملیاتی سازمان و ماجول های مالی و منابع انسانی، برنامه ریزی، موجودی و تدارکات جزء لاینفک آنها به حساب می­آید. همچنین بنا به ماهیت کسب­وکار سازمان، ماجول های فروش، پروژه، تولید، مهندسی، تعمیر و نگهداری و کیفیت نیز، بر حسب مورد از ضروریات این سیستم ها محسوب می شود. در این سیستم ها فرآیندهای تحت پوشش در حوزه های ذکر شده در یک سیستم و با استفاده از یک پایگاه داده در کل سازمان به صورت یکپارچه و یکنواخت در تعامل هستند. در رویکرد دوم، نرم افزارهای کاربردی مختلف یا مجموعه های نرم افزاری با پوشش عملکردی مکمل یکدیگر با هم یکپارچه سازی شده و نرم افزار یکپارچه سازمان را به دست می دهند. معماری، ابزارها و فناوری های به کار گرفته شده جهت یکپارچه سازی نرم افزارها، بسیار حائز اهمیت است که متعاقبا به آنها خواهم پرداخت.
در بسیاری از موارد وقتی سازمانی از راهکار گروه اول یعنی «نرم افزارهای کاربردی یکپارچه» بهره می جوید نیز، برای یکپارچه سازی با بعضی نرم افزارهای اختصاصی و قدیمی سازمان نیاز است که از تکنیک های یکپارچه سازی نرم افزارها استفاده کند. همچنین در مورد سازمان هایی که رویکرد آنها از گروه دوم است یعنی در یک نگاه کلان نمی توان گفت که رویکرد آنها استفاده از یک مجموعه یکپارچه و جامع نرم افزاری جهت مکانیزه کردن غالب فرآیندها و وظایف سازمان است نیز، سعی بر آن است که تا آنجا که ممکن است مجموعه های نرم افزاری یکپارچه ای در حوزه های مختلف تهیه و تشکیل گردد و یکپارچه سازی نرم افزارها بین این مجموعه ها به کار بسته شود.
به نظر شما چگونه می توان در مورد انتخاب رویکرد مناسب، تصمیم گیری کرد؛ ضمن اینکه خواهشمندم به این سؤال نیز پاسخ دهید که کدام رویکرد ارزشمندتر ارزیابی می شود؟
حتی اگر در انتخاب رویکرد دوم، کلیه نکات یکپارچه سازی نرم افزارها را رعایت کرده باشیم، قطعا رویکرد اول بسیار ارزشمندتر ارزیابی می شود، اما می توان گفت که به هر سازمانی توصیه نمی شود که از رویکرد اول استفاده کند. از جمله مهم ترین عوامل مؤثر در انتخاب رویکرد، می توان به وضعیت جاری فناوری اطلاعات سازمان، ماهیت کسب­وکار سازمان و میزان تأثیر فناوری اطلاعات در عملکرد سازمان، برنامه های آتی و انتظارات سازمان از فناوری اطلاعات، میزان بودجه و زمان و از همه مهم تر ظرفیت و پتانسیل و محدودیت های منابع از جمله مشاورین و پیمانکاران و مجریان اشاره کرد.
به نظر بنده اغلب سازمان هایی که رویکرد دوم را برمی گزینند بر اساس اینکه با توجه به وسعت کسب وکار و ذهنیت هایی که از تجارب منفی دیگر سازمان ها یا سازمان خویش به دست آورده اند، چندان امیدوار به موفقیت در پیاده سازی یک راهکار یکپارچه و جامع نیستند و لذا بر اساس طرح جامع فناوری اطلاعات و مطالعه فرآیندهای سازمان، حوزه وظایف سیستم های اطلاعاتی را به اجزایی که کمترین وابستگی و تعامل بین آنها مطرح باشد تقسیم و با تعریف پروژه های متعدد و بر اساس زمان بندی، اجزای سیستم های اطلاعاتی را تأمین نموده و سعی دارند با استفاده از تکنیک های یکپارچه سازی نرم افزارها به سیستم جامع و یکپارچه مورد هدف دستیابی پیدا کنند. برخی از سازمان ها نیز ممکن است به دلیل صرف زمان و هزینه زیاد جهت تهیه نرم افزارهای موجود، فرصت و بودجه و انگیزه کافی جهت جایگزینی این سیستم ها با یک سیستم یکپارچه و جامع جدید همچون به کارگیری یک سیستم برنامه ریزی منابع سازمان را نداشته باشند. به طور کلی می توان گفت که اگرچه با به کارگیری راهکار برنامه ریزی منابع سازمان، سازمان ها به صورت هم­زمان در مسیرهای زیر گام برمی دارند، اما نگرانی های سازمان ها در جایگزینی سیستم ها و ریسک های مربوطه را نیز نباید نادیده انگاشت:
. استانداردسازی فرآیندها، بهینه سازی فرآیندها و استفاده از بهترین رویه های انجام کارها و حذف زواید.
. مستندسازی نظام سازمانی بهینه.
. انتقال بخش زیادی از دانش کارکنان و تصمیم­گیری ها به سیستم اطلاعاتی.
. بهره­جویی از سیستم اطلاعاتی که:
. به صورت یکپارچه و یکنواخت و با فناوری همگون کلیه فرآیندهای سازمان را دربرگرفته و خودکارسازی می کند.
. به بهترین نحو استراتژی های سازمان را در خود فرموله می کند.
. انجام فعالیت ها را بر اساس طرح­ریزی های صورت پذیرفته هدایت می کند.
. رشد کسب­وکار و رشد فناوری را پشتیبانی می کند.
. دارای یک پیاده­ساز و پشتیبان و با شفافیت مسئولیت ها می باشد.
. ابزار های پیشرفته سفارشی سازی و اختصاصی سازی و بهبود و تغییر و پشتیبانی از سیستم ها را در خود دارد.
آیا می توان این گونه از صحبت های شما برداشت کرد که هیچ گونه امتیاز منفی برای رویکرد اول قائل نیستید و همه نگرانی ها بر سر این مسئله است که آیا می توان به این راهکار دستیابی پیدا کرد یا نه و چگونه می توان به این امر مهم نایل شد؟ و از طرفی هم این برداشت می شود که رویکرد دوم سهل الوصول تر، کم ریسک تر و کم هزینه تر خواهد بود. آیا این برداشت ها درست است؟
اگر چه بسیار خوب نتیجه گیری کردید و اعتراف می کنم که صحبت های بنده در پاسخ به سؤال قبلی به این نتیجه گیری ها ختم می شود، باید عرض کنم در عین تأکید و تأیید آن صحبت ها پاسخ هر دو سؤال شما منفی است و هر دو برداشت اشتباه است. در پاسخ به سؤال اول باید عرض کنم که در مورد سیستم های یکپارچه اطلاعاتی سازمان، بر خلاف کلیه عوامل کاهنده هزینه های نگهداری و پشتیبانی سیستم ها و بر خلاف تمامی قابلیت های حمایت کننده رشد و توسعه سیستم ها و قابلیت های پیشرفته سفارشی­سازی و پشتیبانی از بهبود و ارتقا یا هر گونه تغییر رویه و خواسته ها از سیستم اطلاعاتی، معمولا انجام تغییرات بسیار پرهزینه تر از زمانی خواهد بود که سازمان ها کارهایشان را به صورت کاغذی صورت می دادند یا از نرم افزارهای ایزوله استفاده می کردند.
لذا قدرت انعطاف سازمان در انجام تغییرات به ناچار کاسته می شود، حال آنکه در رویکرد یکپارچه سازی نرم افزارها با استفاده از مدل soa و به کارگیری از ابزارهای bpms تا حدی تغییرات درخواستی با استفاده از ابزار سطح بالای مدل سازی موجود در این سیستم ها قابل تغییر خواهد بود و با فرض اینکه از ابزار مناسب و ساده bpms و معماری مناسب soa برای این یکپارچه سازی استفاده گردد، و با فرض اینکه تغییرات درخواستی در سطح ارتباط بین سیستم ها و نه در سطح قابلیت های سیستم ها باشد، می توان گفت که این فناوری به سطح انعطاف نزدیک و با تنها اندکی هزینه بیشتر نسبت به حالتی که از سیستم های ایزوله استفاده می شد می توان نایل شد.
با توجه به این نکته شرکت تتا راهکار برنامه ریزی منابع سازمانی تدارک دیده است که نه تنها از ابزار پیشرفته مدیریت جریان کار و bpms در مدل سازی، شبیه­سازی، اجرا، پایش و بهینه سازی فرآیند ها استفاده می کند، بلکه سایر اجزای سیستم اطلاعاتی اعم از موجودیت های اطلاعاتی و روابط آنها تا سطح فیلدهای اطلاعاتی، فرم ساز و گزارش ساز و روابط کلیه آنها، تعامل بین فرآیندها و بسیاری دیگر از اجزای سیستم اطلاعاتی سازمان را در سطح ابزار مدل سازی در اختیار می گذارد و با پشتیبانی از معماری مدل گرا، اولا هزینه انجام تغییرات در راهکار برنامه ریزی منابع سازمان و یا ماجول های به کارگرفته شده را کاهش داده و ثانیا دامنه پشتیبانی از تغییرات درخواستی را به پایین ترین سطح جزئیات و قابلیت های سیستم ها با استفاده از این ابزار توسعه داده است.
در مورد سؤال دوم نیز باید به مراحلی که سازمان ها برای یکپارچه سازی سیستم ها طی می­کنند تا نکات مختلف یکپارچه سازی را در سطوح مختلف (داده-فرآیند-ابزار-کاربری و امنیت- بین سازمانی) رعایت کنند، بپردازیم تا سختی ها، ریسک ها و هزینه های رویکرد دوم نیز بازگو شود. همچنین نکاتی که در رویکرد یکپارچه سازی نرم افزارها حل نشده باقی می مانند را نیز می بایست مورد بررسی قرار دهیم. یکپارچه سازی در سطح فرآیند از نگاه سیستمی و نرم افزاری به معنای این است که فرآیند های مختلف به صورت خودکار با همدیگر در تعامل باشند و اطلاعات، بین سیستم های مختلف به صورت خودکار مبادله شود. برای یکپارچه سازی نرم افزارها در سطح فرآیندها از راه حل های یکپارچه سازی زیر استفاده می شود:
. نقطه به نقطه point to point integration
. به اشتراک گذاری پایگاه داده database to database integration
. یکپارچه سازی نرم افزارهای کاربردی توسط میان افزارهاenterprise application integration
. معماری سرویس گرا با استفاده از سرویس های وبservice oriented architectures & web services تشریح جزئیات هر یک از این روش ها و نقاط ضعف و قوت آنها از حوصله بحث جاری خارج است ولیکن در این حد می توانم عرض کنم که راهکار مبتنی بر معماری سرویس­گرا مناسب­ترین و بهترین راهکار از بین راه حل های فوق است و اکیدا توصیه می شود که سازمان ها از به کارگیری راه حل های دیگر پرهیز کنند.
برای بیان جریان کار و منطق اجرا در وب­سرویس های لایه کسب­وکار یا لایه هماهنگ سازی و مشارکت بهتر است از ابزار های مدیریت فرآیند (ابزارهای bpms) که جریان های کاری را با زبان نمادسازی bpmn مدل می کنند و منطق اجرای آن را با زبان bpel مدل می کنند و موتورهایی دارند که این مدل ها را به اجرا درمی آورند و یا ابزارها و پلتفرم های مشابهی چون microsoft wwf استفاده گردد. مهم آن است که منطق داخل هر وب­سرویس و تبدیل اطلاعات با استفاده از ابزار مدل سازی سطح بالا مدل شود.
در یکپارچه سازی در سطح فرآیند تهیه استانداردهای فنی از نظر پروتکل، کیفیت، امنیت و امثالهم از یک طرف و تهیه استانداردهای محتوایی اطلاعات بین سیستم ها از طرف دیگر باید مورد توجه قرار گیرد. یکپارچگی در سطح داده در مرحله اول به تعریف حوزه مسئولیتی سیستم ها برمی گردد و در آن نقطه توجه به این است که تا حد امکان تنها یک کپی از هر اطلاع وجود داشته باشد و در صورت عدم امکان مکانیزم مناسبی جهت هماهنگ سازی و تعیین مسئولیت مالک اطلاعات تعیین شود. کدینگ یکسان و یکنواخت مورد استفاده قرار گیرد و توجه به اطلاعات پایه، اطلاعات برپایی سیستم ها و اطلاعات طرح ریزی در فرآیند ها توجه خاص شود.
اما آنچه در اینجا به عنوان یکپارچه سازی سیستم ها در سطح داده مطرح است برآوردن نیاز سیستم ها و افراد ذی­نفعی است که به اطلاعات کلیه سیستم ها با یک هدف خاص احتیاج دارند. نمونه هایی از این سیستم ها عبارتند از سیستم های گزارشات مدیریتی، سیستم های تجزیه و تحلیل آمار و اطلاعات مدیریت، هوشمندی کسب­وکار، حسابداری و بودجه ریزی بر مبنای فعالیت، برنامه ریزی و مدیریت راهبردی، پورتال سازمان ...
راه حل های یکپارچه سازی در سطح داده عبارت است از: ابزارهای گزارش گیری یکپارچه integrated report & query systems
. انباره داده ها با استفاده از سیستم های استخراج، تبدیل و بارگزاری اطلاعات etl & data warehouse این راه حل ها می توانند به موازات و هم­زمان مورد استفاده قرار گیرند. سازمان ها معمولا سعی بر آن دارند که جهت تسهیل در یکپارچه سازی در سطح داده در مورد سیستم مدیریت پایگاه اطلاعات (dbms) مورد استفاده در نرم افزارهای مختلف یکنواختی ایجاد کنند و تا حد ممکن از یک نوع استفاده کنند. اگر چه ابزارهای موجود جهت هر یک از راه حل های فوق این مسئله را حل کرده و معمولا تنوع پایگاه داده را پشتیبانی می کنند و حتی ابزارهای موجود در هر یک از سیستم های مدیریت پایگاه داده همچون sql server 2008 report services قابلیت پشتیبانی از دیگر انواع دیتابیس را نیز ارائه می دهند.
جهت یکپارچه سازی در سطح داده مدیریت موجودیت های اطلاعاتی و فیلدها و روابط اطلاعات نقش اساسی ایفا می کند و باید مورد توجه قرار گیرد. یکپارچه سازی ابزاری به معنای مبادله اطلاعات بین سیستم های مختلف و تبدیل اطلاعات بین سیستم­هاست که به عنوان مثال تغذیه اطلاعات از طریق اکسل، خروجی های ورد، اکسل پاور پوینت و پی دی اف نمونه های ساده و یکپارچه سازی با outlook و exchange، پشتیبانی از microsoft sharepoint business integration model و یا office business connectivity services model نمونه های پیشرفته تر این یکپارچه سازی هاست.
باید توجه کرد که در این نوع یکپارچه سازی، این مسئله به ازای هر یک از سیستم ها به صورت مستقل حل می شود و لذا هزینه انجام این گونه یکپارچه سازی برای سیستم یکپارچه سازمان بسیار کمتر خواهد بود و مبادرت به انجام این نوع یکپارچه سازی را منطقی می کند. یکپارچه سازی در سطح کاربری و امنیت، شامل راه حل های single sign on و single window می شود که اگر فرصت شد به تشریح جزئیات این سیستم ها نیز خواهم پرداخت. یکپارچه سازی بین سازمانی نیز به تعامل خودکار بین سازمان ها و ارائه خدمات سازمانی(enterprise services) و خودکارسازی این ارتباطات می پردازد.
در اینجا بنده فقط به ذکر کلید واژه هایی در این زمینه اکتفا می کنم و اجازه می خواهم به بحث اصلی برگردم. eb-xml, eb-soa, b2becommerce,stp, collaborative engineering, planning, supply chain,… معمولا راهکارهای برنامه ریزی منابع سازمان برای این نوع از یکپارچه سازی نیز راه حل ها و ابزارهایی در اختیار می­گذارند. ضعف ها و مشکلات رویکرد یکپارچه سازی نرم افزارها را می توان بدین صورت برشمرد:
. اغلب، بخش فناوری اطلاعات سازمان های کارفرما در یکپارچه سازی نرم افزارها درگیر شده و هزینه های زیادی از جنس مالی، زمان و ریسک در این زمینه به سازمان تحمیل می شود.
. ایجاد هماهنگی و هم­زبانی و مشارکت و همکاری بین ارائه کنندگان نرم افزارهای مختلف معمولا سخت و پرهزینه برآورد می شود.
. در بعضی موارد، سیستم ها قابلیت فنی پشتیبانی از یکپارچه سازی ها را ندارند.
. بعضی از ارائه دهندگان ممکن است خدمات مربوطه را ارائه نکنند و مستنداتی هم در مورد جزئیات سیستم در اختیار نباشد، در این صورت انجام یکپارچه سازی سیستم ها با مشکل مواجه می شود.
. سطح کیفیت و امنیت بعضی سیستم های بعضا کوچک ممکن است در عملکرد کل سیستم، اثر مستقیم بگذارد.
. عدم یکنواختی بزرگ ترین مسئله حل نشده باقی مانده است. فناوری غیر یکنواخت، ارائه دهندگان خدمات پشتیبانی و سیستم های پشتیبانی غیر یکنواخت و همگون، رابط کاربری غیر همگون، ابزارهای غیر همگون، مستندات راهنما و روش های اجرایی ناهمگون هر یک موانع و محدودیت های بسیاری را ایجاد می کنند.
. هزینه های نگهداری و پشتیبانی رویکرد یکپارچه سازی نرم افزارها و همچنین هزینه های عدم توانایی به جهت موانع و محدودیت ها بسیار بالاتر از هزینه های سیستم های یکپارچه سازمان می­باشند.

منبع : اخبار فناوری اطلاعات  تاریخ : 26   اسفند   1388  شاخه : شرکت ها